Siirt ve İlçelerinin İsimleri Nereden Geliyor? İşte Tarihi Kökenleri

Peki Siirt, Kurtalan, Eruh, Pervari, Şirvan, Tillo ve Baykan isimleri nereden geliyor? İşte Siirt’in il merkezi ve ilçelerinin isimlerinin tarihi kökenleri...

Siirt isminin kökeni nedir?

Siirt isminin kökeniyle ilgili farklı görüşler bulunuyor. Bunlardan en çok öne çıkan görüşlerden birine göre Siirt adı, Keldani dilindeki “Keert” veya “Kaa’rat” kelimesinden geliyor.

Söz konusu kelimenin “kent” veya “şehir” anlamında kullanıldığı belirtiliyor. Tarihi süreç içerisinde şehrin adının Se’erd, Sert ve Siirt gibi farklı biçimlerde kullanıldığı ifade ediliyor.

Bir başka görüş ise Siirt adını şehrin coğrafi yapısıyla ilişkilendiriyor. Şehrin yüksek sırtlar üzerinde kurulmuş olması nedeniyle “sırt” kelimesinden türemiş olabileceği ileri sürülüyor.

Bu nedenle Siirt adının kökeni konusunda farklı tarihi ve dilbilimsel görüşler bulunuyor.

Kurtalan ismi nereden geliyor?

Siirt’in önemli ilçelerinden Kurtalan’ın bugünkü adı, Osmanlı dönemindeki tarihi adlandırmalara dayanıyor.

İlçenin eski adı Garzan olarak biliniyor. Kurtalan adının ise bölgede geçmişte etkili olan Gurdilan veya Gurdkilan aşireti ve mirliğiyle bağlantılı olduğu ifade ediliyor.

Halk arasında Kurtalan ismi “cesurların yeri” veya “kurt yüreklilerin mekanı” şeklinde yorumlansa da, bu yorumların daha çok halk arasında oluşan anlamlandırmalar olduğu belirtiliyor.

Cumhuriyet döneminde ilçenin adı Kurtalan olarak kullanılmaya başlandı. Böylece tarihi Garzan adı zaman içerisinde yerini bugünkü Kurtalan adına bıraktı.

Kurtalan isminin kökeni, ilçenin Osmanlı döneminden Cumhuriyet dönemine uzanan tarihi geçmişinin önemli bir parçasını oluşturuyor.

Eruh isminin kökeni

Siirt’in doğusunda yer alan Eruh, bölgenin en eski yerleşimlerinden biri olarak biliniyor. İlçenin adı da geçmişten günümüze farklı biçimlerde kullanıldı.

Eruh isminin, eski yerleşim adları ve Osmanlı dönemindeki kayıtlarla bağlantılı olduğu belirtiliyor. Tarihi kaynaklarda Eruhe şeklinde kullanımlara rastlanırken, bölgedeki eski yerel adlandırmaların da bugünkü Eruh isminin oluşumunda etkili olduğu değerlendiriliyor.

Dağlık ve sarp coğrafyasıyla dikkat çeken Eruh, tarih boyunca farklı kültür ve toplulukların yaşam alanlarından biri oldu. İlçenin ismi de bu çok katmanlı tarihi geçmişin izlerini taşıyor.

Pervari ismi ne anlama geliyor?

Siirt’in en engebeli ve dağlık ilçelerinden biri olan Pervari’nin isminin kökeni de ilçenin coğrafi yapısıyla ilişkilendiriliyor.

Pervari adının Kürtçe “Berwarî” kelimesinden türediği ifade ediliyor. Bu kelimenin “yamaç”, “etek” veya iki dağ arasındaki eğimli bölge gibi anlamlara geldiği belirtiliyor.

İlçenin yüksek dağları, derin vadileri ve sarp arazi yapısı dikkate alındığında, ismin coğrafi özelliklerle ilişkilendirilmesi dikkat çekiyor.

Pervari, günümüzde özellikle Pervari balı, yaylaları ve doğal güzellikleriyle de Siirt’in öne çıkan ilçeleri arasında yer alıyor.

Şirvan isminin anlamı nedir?

Siirt’in kuzeyindeki Şirvan ilçesinin adı ise Farsça kökenli olarak değerlendiriliyor.

Şirvan kelimesiyle ilgili farklı anlamlandırmalar bulunuyor. Kelimenin “aslan yuvası” veya “aslan barınağı” anlamlarına geldiği yönünde görüşler bulunurken, bazı kaynaklarda farklı coğrafi ve tarihi anlamlarla ilişkilendiriliyor.

Şirvan adının Sasani hükümdarı Enûşirvân ile bağlantılı olabileceği de ileri sürülüyor.

İlçenin eski adının ise Küfre olduğu biliniyor. Tarih boyunca farklı medeniyetlerin etkisinde kalan Şirvan’da bugünkü isim, bölgenin eski tarihinin önemli bir yansıması olarak değerlendiriliyor.

Tillo isminin anlamı nedir?

Siirt’in tarihi ve kültürel açıdan en önemli ilçelerinden Tillo’nun adı, Süryanice ve Arapça açıklamalarla ilişkilendiriliyor.

Tillo isminin Süryanicede “yüksek ruhlar”, Arapçada ise “yüksek yer” anlamına geldiği belirtiliyor.

İlçe, Cumhuriyet döneminde bir süre Aydınlar adıyla anıldı. Ancak Tillo adı halk arasında kullanılmaya devam etti.

2013 yılında yapılan düzenlemeyle ilçenin resmi adı yeniden Tillo oldu.

Tillo, özellikle İsmail Fakirullah Hazretleri ve İbrahim Hakkı Hazretleri gibi önemli şahsiyetleri, tarihi yapıları ve kültürel mirasıyla Siirt’in en fazla tanınan ilçelerinden biri olarak öne çıkıyor.

Baykan ismi nereden geliyor?

Siirt’in batısında yer alan Baykan’ın tarihi adı ise bugünkü isminden farklıydı.

İlçenin bilinen en eski adının Havil olduğu belirtiliyor. Baykan, 1938 yılında ilçe statüsüne kavuşmasının ardından bugünkü adını aldı.

“Baykan” kelimesinin Türkçe kökenli olduğu ve “zengin, varlıklı kimse” anlamına geldiği ifade ediliyor.

Böylece ilçenin tarihi Havil adından günümüzde kullanılan Baykan adına geçiş gerçekleşti.

Siirt’in ilçe isimleri bölgenin tarihini yansıtıyor

Siirt ve ilçelerinin isimleri incelendiğinde, bölgenin tarih boyunca farklı kültürlerin ve dillerin etkisinde kaldığı görülüyor.

Siirt adı Keldani ve coğrafi kökenli görüşlerle, Kurtalan tarihi aşiret ve mirliklerle, Eruh eski yerleşim adlarıyla, Pervari coğrafi özelliklerle, Şirvan Farsça ve tarihi hükümdarlarla, Tillo Süryanice ve Arapça anlamlarla, Baykan ise Cumhuriyet döneminde verilen Türkçe isimle ilişkilendiriliyor.

Bu yönüyle ilçe isimleri yalnızca birer yer adı olmanın ötesinde, Siirt’in binlerce yıllık tarihinin, kültürel çeşitliliğinin ve coğrafi özelliklerinin izlerini günümüze taşıyor.

Siirt ilçeleri ve isimlerinin kısa özeti

Not: İlçe ve şehir adlarının kökenleri konusunda bazı isimler için birden fazla etimolojik görüş bulunmaktadır. Bu nedenle kesinlik taşımayan açıklamalar “öne sürülüyor”, “ilişkilendiriliyor” ve “ifade ediliyor” şeklinde aktarılmıştır.