Bir köy ağasından fazlası: Barışın, zekânın ve kültürün unutulmayan mirası
Selim Toprak
Bazı insanlar vardır; yaşadıkları dönemin sınırlarını aşar, aradan onlarca yıl geçse de zekâları, sözleri, esprileri ve insan ilişkileriyle yaşamaya devam ederler. Onları anlatmak, yalnızca bir insanın hayat hikâyesini yazmak değil, aynı zamanda bir dönemin toplumsal hafızasına, kültürüne ve insan ilişkilerine ışık tutmaktır.
Mıfrık amcam da benim için böyle bir isimdir.
Öncelikle bir hususun altını çizmek isterim: İhsan Toprak’ın amcası olan Mıfrık Bey’i ve o dönemin insanlarını anmak, benim için geçmişe karşı bir vefa borcudur. 1990’lı yılların sonlarına kadar Kurtalan’da bulunmuş, bu coğrafyanın insanlarıyla güçlü dostluklar kurmuş biri olarak, anlatılmayı bekleyen nice hatıranın taşıyıcısıyım.
Bugün, 2026 yılından geriye, 1950’li ve 1960’lı yılların Kurtalan’ına baktığımda kendimi adeta bir zaman yolculuğunda hissediyorum. O yıllarda Kurtalan’ın nüfusu henüz iki-üç bin dolayındaydı. Herkesin birbirini tanıdığı, dostluğun, hatırın ve sözün toplumsal hayatta önemli bir yer tuttuğu bir dönemdi.
İşte Mıfrık Bey, böylesi bir Kurtalan’ın öne çıkan, sözü dinlenen, saygı duyulan isimlerinden biriydi.
Diploması sınırlı, ufku geniş bir insan
Mıfrık amcam, 1930’lu yıllarda ortaokulu bitirmişti. Ancak babasının erken yaşta vefat etmesi nedeniyle lise eğitimini sürdürmek için Batı’ya gidememişti. Hayatın önüne koyduğu bu engel, onun öğrenme merakını söndürememişti. Kendini yetiştirmiş; okudukları, gözlemleri ve insan ilişkileriyle çağının ilerisinde bir düşünce dünyası oluşturmuştu.
Onu yalnızca bir köy ağası olarak tanımlamak, kişiliğini eksik anlatmak olur. O, ilerici düşünceleriyle öne çıkan, entelektüel yönü güçlü, insanları anlamayı bilen bir akil insandı.
Üstelik olağanüstü bir ikna kabiliyeti vardı.
Bazı insanlar güçleriyle sonuç almaya çalışır, bazıları ise sözün gücüne inanır. Mıfrık Bey, ikinci gruptandı. Yaşadığı dönemde ortaya çıkan büyük anlaşmazlıkların ve çatışmaların önüne, insanları dinleyerek, konuşarak ve ikna ederek geçtiği anlatılır. Onun için barış, yalnızca güzel bir temenni değil, korunması gereken toplumsal bir değerdi.
Bugün de çevremizdeki anlaşmazlıkları düşündüğümüzde, böylesi insanların kıymetini daha iyi anlıyoruz. Çünkü barışın dili, her dönemde ihtiyaç duyduğumuz bir dildir.
Misafirsiz sofraya oturmayan adam
Mıfrık amcamın kişiliğini anlatırken aklımda kalan en anlamlı özelliklerinden biri de sofra kültürüydü.
O, misafir olmadan sofraya oturmak istemeyen bir insandı. Şayet o gün kapısını çalan bir misafir çıkmamışsa Ayındar’dan ya da Beykent’ten tanıdığı insanları çağırır, onları yemeğe davet ederdi.
Sözleri de ne kadar yalın, ne kadar içtendi:
“Gelin, yemeği beraber yiyelim!”
Bu davetin içinde yalnızca bir sofra paylaşımı yoktu. Dostluk, dayanışma, komşuluk ve insanı insana bağlayan o eski kültür vardı.
Bugün kalabalık sofraların etrafında oturup birbirimize ayıracak zaman bulamadığımız günlerde, Mıfrık Bey’in bu alışkanlığı bana çok şey düşündürüyor. Bir insanın zenginliği, yalnızca sahip olduklarıyla ölçülmez. Asıl zenginlik, sofrasında başkasına yer açabilmek, lokmasını paylaşabilmek ve insanları kendinden sayabilmektir.
Aradan onlarca yıl geçmesine rağmen insanların onun zekâsından, hazırcevaplığından ve esprilerinden söz etmeleri boşuna değildir. Demek ki bazı insanlar geride yalnızca mal mülk değil, anlatıldıkça yeniden canlanan hatıralar bırakırlar.
Toprak ailesinin eğitimle büyüyen mirası
Mıfrık Bey’i anlatırken Toprak ailesinin sonraki kuşaklarından söz etmemek olmaz. Çünkü bir ailenin geçmişi, yalnızca köklü bir soyadıyla değil, topluma kazandırdığı değerlerle anlam kazanır.
Toprak ailesinin eğitim alanında emek veren isimleri, bu mirasın en kıymetli halkalarından birini oluşturuyor.
Yıllarını eğitim camiasına veren, binlerce öğrencinin hayatına dokunarak onlara ışık olan Candar Toprak, bu emeğin saygıyla anılması gereken isimlerinden biridir. Bir eğitimcinin bıraktığı iz, yalnızca sınıfta anlattığı derslerle ölçülmez; yetiştirdiği öğrencilerin hayatında açtığı yollarla, onlara kazandırdığı bilgi ve özgüvenle de ölçülür.
Kurtalan’da başlayan öğretmenlik yaşamını İstanbul’da idarecilik görevleriyle sürdüren ve bu görevleri başarıyla yürüten İhsan Toprak hocamızı da aynı saygı ve hürmetle anıyorum. Eğitim hayatına emek veren, farklı kuşakların yetişmesine katkıda bulunan bu isimler, Toprak ailesinin toplumsal yaşamdaki yerini daha da anlamlı kılıyor.
Bir de ailenin bilim dünyasında önemli başarılara ulaşan genç kuşaklarından Erdal Toprak var. Mıfrık Bey’in torunu olan Erdal Toprak’ın Avrupa ve Amerika’da aldığı bilimsel ödüller ve Dallas’ta üniversitede profesör olarak sürdürdüğü akademik yaşam, ailenin farklı kuşaklara yayılan birikiminin dikkat çekici örneklerinden biri.
Elbette bilimsel başarı, yalnızca aileden gelen bir mirasla açıklanamaz. Her başarının ardında bireysel emek, eğitim, azim ve yıllarca süren çalışma vardır. Ancak ailelerin çocuklarına aktardığı öğrenme merakı, düşünce özgürlüğü ve hayata bakış biçimi de bu yolculukta önemli bir yer tutabilir.
Mıfrık Bey’in eğitimini sürdürme imkânı bulamadığı bir dönemde kendi kendini yetiştirmesiyle, sonraki kuşakların eğitim ve bilim alanında önemli görevler üstlenmesi arasında insanı düşündüren bir bağ var.
Bir kuşak, imkânsızlıklar içinde öğrenmenin ve düşünmenin yolunu arıyor; başka kuşaklar öğretmenlik yapıyor, öğrenciler yetiştiriyor, eğitim kurumlarını yönetiyor ve dünyanın farklı merkezlerinde bilim üretiyor.
İşte asıl üzerinde durulması gereken miras, belki de budur.
Candar Toprak’ın öğrencilerine tuttuğu ışık, İhsan Toprak hocamızın eğitim ve idarecilik alanındaki emeği ve Erdal Toprak’ın bilimsel başarıları, farklı biçimlerde ortaya çıkan aynı toplumsal katkının örnekleridir. Bu isimleri anmak, yalnızca bir aileye saygı göstermek değil, eğitime emek veren insanların hakkını teslim etmektir.
Geçmişi yazmak, bir gazetecinin vicdan borcudur
Bazen kendi kendime soruyorum: 2026 yılından geriye dönüp 1950’li, 1960’lı yılların insanlarını anlatmak ne kadar kolay?
Aradan geçen yıllar, değişen hayatlar, kaybolan hatıralar ve artık aramızda olmayan insanlar…
Bir de o dönemi hiç yaşamamış genç kuşaklara bu insanları anlatma meselesi var. Bugünün gençleri, nüfusu iki-üç bin olan eski Kurtalan’ın bir köy ağasını; onun zekâsını, barışçıl kişiliğini ve sofra kültürünü ne kadar merak edecek?
Bilmiyorum.
Ama şunu biliyorum: Bir şehrin geçmişi yalnızca binalardan, sokaklardan ve eski fotoğraflardan ibaret değildir. O geçmişi asıl anlamlı kılan, orada yaşamış insanlardır.
Ben yıllardır Batman’ın ve Kurtalan’ın insan portrelerini yazarken yalnızca tanınmış isimleri sıralamak istemiyorum. Benim derdim, yaşadığı dönemde topluma değer katmış, bir iz bırakmış insanları sonraki kuşaklarla buluşturmak.
Çünkü zamanında kıymeti bilinmeyen nice insan, ölümünden sonra birkaç kişinin hatırasına sıkışıp kalabiliyor. Onları yazmazsak, anlatmazsak bir gün isimleri de hikâyeleri de unutulup gidecek.
Mıfrık Bey’i yazarken zihnimi zorlayan da tam olarak bu. Onun renkli kişiliğini birkaç paragrafa sığdırmak; zekâsını, esprilerini, barışçıl yönünü ve insanlarla kurduğu ilişkileri eksiksiz anlatmak kolay değil.
İnsan bazen bir hatırayı yazarken yalnızca geçmişi hatırlamaz; kendi gençliğine, dostluklarına ve geride bıraktığı yıllara da döner.
Benim için bu yazı, biraz da böyle bir yolculuk.
Bir aileden fazlası, bir kentin hafızası
Toprak ailesinin hikâyesi, yalnızca bir ailenin geçmişi olarak görülmemeli. Mıfrık Bey’in temsil ettiği sağduyu, paylaşma ve barış kültürü; Candar Toprak ile İhsan Toprak hocamızın eğitim alanındaki emekleri ve Erdal Toprak’ın bilim dünyasındaki başarıları, farklı kuşaklarda ortaya çıkan değerli katkılardır.
Küçük bir ilçeden çıkıp Türkiye’nin ve dünyanın farklı yerlerinde iz bırakan insanları hatırlamak, gençlere de önemli bir mesaj vermektir: İmkânlar sınırlı olabilir; ama merak, emek ve öğrenme isteği insana yeni yollar açabilir.
Mıfrık Bey’in hayatı bize başka bir ders daha veriyor: İnsanları etkileyebilmek için yalnızca makam, servet ya da güç sahibi olmak yetmez. Akıl, sağduyu, mizah, paylaşma kültürü ve barıştan yana bir duruş da insanı toplumun hafızasına yerleştirir.
Kurtalan büyüdü, nüfusu arttı, hayat değişti. Fakat insanı insan yapan değerlere duyulan ihtiyaç hiç değişmedi: Dostluk, vefa, paylaşma, barış ve bilgelik…
Ben de bir gazeteci olarak geçmişin bu değerli insanlarını bugünün kuşaklarına anlatmayı kendime görev biliyorum. Her portreyi eksiksiz yazmak mümkün olmayabilir. Ama unutulmaya yüz tutmuş bir ismi yeniden gündeme getirmek, bir hatırayı yaşatmak, bir ailenin ve bir kentin hafızasına katkı sunmak mümkündür.
Mıfrık amcamı; Toprak ailesinin aramızdan ayrılmış bütün büyüklerini rahmet, saygı ve minnetle anıyorum. Eğitim camiasında yıllarca emek veren, öğrencilerin hayatına ışık tutan Candar Toprak’ı ve Kurtalan’dan İstanbul’a uzanan meslek yaşamında iz bırakan İhsan Toprak hocamızı da saygı ve hürmetle yad ediyorum.
Çünkü insan, ardında bıraktığı iyiliklerle yaşar; eğitimciler yetiştirdikleri öğrencilerle, bilgeler barışa yaptıkları katkılarla, aileler ise kuşaklara aktardıkları değerlerle varlıklarını sürdürür.
Kentler de geçmişlerini unutmayan insanların kalemiyle hafızalarını korur.

Yorum yaz
Yorumları göster0 yorum
Yorumu bildir